РУС АДЫГ

Тамыгъ

Адыгэ Республикэм и Закон

Адыгэ Республикэм икъэралыгъо тамыгъэхэм яхьылIагъ

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм 2007-рэ илъэсым

жъоныгъуакIэм и 30-м ыштагъ

А 1-рэ шъхьэр. Пстэуми афэгъэхьыгъэ положениехэр

А 1-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм икъэралыгъо тамыгъэхэр

Адыгэ Республикэм и Конституцие диштэу Адыгэ Республикэм

икъэралыгъо тамыгъэу алъытэхэрэр быракъыр, гербыр, гимныр арых.

Я 2-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм икъэралыгъо тамыгъэхэм

яхьылIэгъэ хэбзэгъэуцугъэр

Адыгэ Республикэм икъэралыгъо тамыгъэхэм яхьылIэгъэ хэбзэгъэуцугъэм

хэхьэх Адыгэ Республикэм и Конституциерэ мы Законымрэ.

Адыгэ Республикэм ибыракъ

Я 2-рэ шъхьэр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ

Я 3-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ зыфэдэр

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ шэкI уцышъо фэIукIыхьэ плIэнэбзэу щыт, дышъэшъо жъогъо 12 ыкIи ящэбзапэхэр дэгъэзыягъэхэу дышъэшъо щэбзищ зэблэдзыгъэу тешIыхьагъ. Быракъым икIыхьагъэрэ ишъомбгъуагъэрэ зэрэзэфыщытхэр 2:1.

Мы Законым игуадзэхэу N 1-мрэ N 2-мрэ къагъэлъагъо Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъэу шъо зэфэшъхьафхэр зыщыгъэфедагъэмрэ зы шъо зиIэмрэ.

Я 4-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ зэрэтырашIыкIырэр

Иинагъэ емылъытыгъэу Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ тешIыкIыгъэр Адыгэ Республикэм и КонституциекIэ ыкIи мы ЗаконымкIэ аухэсыгъэ теплъэмрэ шапхъэхэмрэ адиштэн фае.

Муниципальнэ образованиехэмрэ организациехэмрэ ябыракъхэр Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ фэдэнхэу щытэп.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ муниципальнэ образованиехэмрэорганизациехэмрэ ябыракъхэм геральдикэмкIэ лъапсэ афэхъунэу щытэп.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ Адыгэ Республикэм икъэралыгъо наградэхэмкIэ геральдикэ лъапсэу, джащ фэдэу геральдикэ тамыгъэхэу - Адыгэ Республикэм икъэралыгъо хабзэ иорганхэм яэмблемэхэу ыкIи ябыракъхэу агъэфедэн алъэкIыщт.

Я 5-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ зэрагъэфедэрэр

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэр, Адыгэ Республикэм и Президент, Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет, Адыгэ Республикэм и Конституционнэ суд, джащ фэдэу Адыгэ Республикэм икъэралыгъо хабзэ инэмыкI органхэр, чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ органхэр зычIэт унэхэм ренэу ащыгъэIагъ.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ ренэу ачIэт:

1) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм, Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет, Адыгэ Республикэм и Конститупионнэ суд язэхэсыгъохэр зыщыкIорэ залхэм;

2) Адыгэ Республикэм и Президент иIофшIэпIэ кабинет, нэмыкI унэхэу Адыгэ Республикэм и Президент хэлажьэзэ торжественнэ Iофтхьабзэхэр ащызэхащэнхэм фытегъэпсыхьагъэхэм;

3) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм и Тхьаматэ, Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ, Адыгэ Республикэм и

Конституционнэ суд и Тхьаматэ, Адыгэ Республикэм игъэцэкIэкIо хабзэ иорганхэм япащэхэм, Адыгэ Республикэм и Конституционнэ суд исудьяхэм, мировой судьяхэм, Адыгэ Республикэм и УплъэкIу-лъытэкIо палатэ и Тхьаматэ, Урысые Федерацием и Гупчэ банк Адыгэ РеспубликэмкIэ и Лъэпкъ банк и Тхьаматэ, джащ фэдэу чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ IэнатIэхэу зыхадзыхэрэм ыкIи муниципальнэ образованиехэм ялIыкIо органхэм ятхьаматэхэм яIофшIэпIэ кабинетхэм;

4) цIыфхэм яунэгъо Iофхэм язытет къэзыушыхьатырэ актхэм ятхын зыщызэхащэрэ залхэм.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ Адыгэ Республикэм и Апшъэрэ Суд, Адыгэ Республикэм и Арбитражнэ суд, Адыгэ Республикэм и Прокуратурэ зычIэт унэхэм ащагъэIэн алъэкIыщт, джащ фэдэу къэралыгъо органхэу зыцIэ къетIуагъэхэм япащэхэм язэхэсыгъохэр зыщыкIорэ залхэм ыкIи яIофшIэпIэ кабинетхэм ачIагъэуцон алъэкIыщт.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэр, Адыгэ Республикэм и Президент, Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет, Адыгэ Республикэм и Конституционнэ суд, джащ фэдэу Адыгэ Республикэм икъэралыгъо хабзэ инэмыкI органхэр зычIэт унэхэм ренэу ачIэтын ылъэкIыщт.

Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэмрэ Адыгэ Республикэм ихэбзэгъэуцугъэрэ ащыгъэнэфэгъэ мэфэкI мафэхэм ыкIи шIэжь мафэхэм Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ мылъку лъэпкъэу къызыфагъэфедэрэм емылъытыгъэу организациехэр зычIэт унэхэм, джащ фэдэу цIыфхэр зыщыпсэурэ унэхэм ащагъэIэн алъэкIыщт.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ Адыгэ Республикэм икъэралыгъо хабзэ иорганхэм, чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ органхэм, организациехэм торжественнэ Iофтхьабзэхэр зыщызэхащэрэ лъэхъаным агъэIэн алъэкIыщт.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ шъыгъо лъэхъанми агъэIэн алъэкIыщт. Арэущтэу зыщыхъурэм, быракъым икIыхьагъэ фэдиз хъурэ лентэ шIуцIэр Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ имачтэ ышъхьагъкIэ хагъэпытыхьэ. Зэрэшъыгъохэрэм ишыхьатэу Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ мачтэм ызыныкъом нэсэу къырагъэIыхын алъэкIыщт.

Урысые Федерацием и Къэралыгъо быракъ, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ, муниципальнэ образованиехэмрэ организациехэмрэ ябыракъхэр а зы уахътэм къызызэдагъаIэкIэ, Урысые Федерацием и Къэралыгъо быракъ унэм исэмэгубгъукIэ (унэ гупэм уанэIу фэгъэзагъэу ущыт хъумэ), ащ иджабгъукIэ - Адыгэ Республикам и Къэралыгъо быракъ,  ащ къыкIэлъыкIоу сыд фэдэрэ нэмыкI быракъи къаIэтын алъэкIыщт.

А зы уахътэм быракъиплIым нахьыбэ загъаIэкIэ, Урысые Федерацием и Къэралыгъо быракъ агузэгу итын фае (быракъ пчъагъэр тIукIэ бгощышъунэу щытмэ, гупчэм исэмэгубгъукIэ щыIэщт). Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ ащ къыготын фае, унэ гупэм унэIу фэгъэзагъэу ущытмэ, джабгъумкIэ ар гъэзэгъэн фае.

А зы уахътэм Урысые Федерацием и Къэралыгъо быракъ, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ, муниципальнэ образованиехэмрэ организациехэмрэ ябыракъхэр къаIэтынхэ фаеу зыхъукIэ,  Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ Урысые Федерацием и Къэралыгъо быракъ нахьи нахь инынэу, муниципальнэ образованиехэмрэ организациехэмрэ ябыракъхэр Урысые Федерацием и Къэралыгъо быракърэ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракърэ анахьи нахь инынхэу щытэп.

Адыгэ Республикэм игерб

Я 3-рэ шъхьэр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо герб

Я 6-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо герб зыфэдэр

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо герб хъураеу щыт,  ащ ышъхьагъ лентэ цIыкIукIэ къэшIыхьагъэу адыгабзэкIи урысыбзэкIи "Адыгэ Республик" ыIоу тетхагъ. Лентэм ыгузэгу жъогъошхо ит,  ыбгъухэмкIэ чъыгаем, ланчъэм атхьапэхэр, коцышъхьэ дышъашъохэр,  натрыфышъхьэхэр тешIыхьагъэх. Хъураеу къэгъэчъыхьагъэр гущыIэхэу "Российская Федерация" зыфиIорэр гъэкIэкIыгъэу иапэрэ хьарыфхэу "РФ" зыфиIохэрэмкIэ зэпыгъэуцожьыгъэ, ахэм ашъхьагъыкIэ щыгъу-пIастэ зытелъ адыгэ Iанэр тешIыхьагъ. Нарт эпосым илIыхъужъ шъхьаIэу Саусырыкъо мэшIотхъуабзэр къызпыустхъукIырэ шы емылычым тесэу хъураем ыгузэгу ишIыхьагъ.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гербэу шъо зэфэшъхьафхэмкIэ ыкIи зы шъомкIэ шIыгъэр зыфэдэр мы Законым игуадзэхэу N 3-мрэ N 4-мрэ къагъэлъагъо.

Я 7-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо герб зыщагъэфедэрэр Иинагъэ емылъытыгъэу Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо герб Адыгэ Республикэм и Конституциерэ мы Законымрэ къызэращытхыхьагъэм диштэу ашIы.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо герб атырагъэуцо:

1) Адыгэ Республикэм иконституционнэ законхэм ыкIи Адыгэ Республикэм изаконхэм;

2) Адыгэ Республикэм и Президент иуказхэм ыкIи иунашъохэм;

3) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм иунашъохэм;

4) Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет иунашъохэм;

5) Адыгэ Республикэм игъэцэкIэкIо хабзэ иорганхэм яактхэм;

6) Адыгэ Республикэм и Конституционнэ суд иунашъохэм;

7) Адыгэ Республикэм имировой судьяхэм яунашъохэм;

8) Адыгэ Республикэм и УплъэкIу-лъытэкIо палатэ иунашъохэм ыкIи арихьылIэрэ тхылъхэм;

9) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм;

10) Адыгэ Республикэм и Президент;

11) Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет;

12) Адыгэ Республикэм и Конституционнэ суд;

13) Адыгэ Республикэм и УплъэкIу-лъытэкIо палатэ;

14) Адыгэ Республикэм хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комиссие;

15) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм и Тхьаматэ;

16) Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ;

17) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм и Тхьаматэ игуадзэ;

18) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм икомитетхэмрэ икомиссиехэмрэ;

19) депутат запросхэм, депутат джэпсалъэхэм;

20) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм и Аппарат ыкIи ащ иструктурнэ подразделениехэм;

21) Адыгэ Республикэм и Президентрэ Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ыкIи ащ иструктурнэ подразделениехэм ябланкхэм.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо герб атет:

1) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэр, Адыгэ Республикэм и Президент, Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет, Адыгэ Республикэм и Конституционнэ суд, Адыгэ Республикэм икъэралыгъо хабзэ инэмыкI органхэр, джащ фэдэу чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ органхэр зычIэт унэхэм агупэкIэ;

2) Адыгэ Республикам и Къэралыгъо Совет - Хасэм, Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет, Адыгэ Республикэм и Конституционнэ суд язэхэсыгъохэр зыщыкIорэ залхэм;

3) Адыгэ Республикэм и Президент, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм и Тхьаматэ, Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ яIофшIэпIэ кабинетхэм;

4) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм и Тхьаматэ игуадзэ,  Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм икомитетхэмрэ икомиссиехэмрэ ятхьаматэхэм, джащ фэдэу Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм зэхищэрэ органхэм япащэхэм яIофшIэпIэ кабинетхэм;

5) Адыгэ Республикэм игъэцэкIэкIо хабзэ иорганхэм япащэхэм яIофшIэпIэ кабинетхэм;

6) чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ IэнатIэу зыхадзырэм Iуагъахьэрэмрэ муниципальнэ образованием илIыкIо орган итхьаматэрэ яIофшIэпIэ кабинетхэм;

7) цIыфхэм яунэгъо Iофхэм язытет къэзыушыхьатырэ актхэм ятхын зыщыкIорэ залхэм;

8) Адыгэ Республикэм изаконхэм къыдалъытэрэ нэмыкI чIыпIэхэм.

Мы статьям ия 2-рэ Iахь иа 1 - 4-рэ, ия 6-рэ, ия 9 - 18-рэ пунктхэм,  ия 3-рэ Iахь ащыгъэнэфэгъэ лъэхъанхэр ары Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гербэу шъо зэфэшъхьафхэмкIэ шIыгъэм тырашIыкIын залъэкIыщтыр.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо герб зытетын ылъэкIыщтыр:

1) Адыгэ Республикэм икъэралыгъо хабзэ иорганхэм, Адыгэ Республикэм икъэралыгъо хабзэ иорганхэм зэхащэрэ нэмыкI органхэм,  Адыгэ Республикэм икъэралыгъо унитарнэ предприятиехэм ыкIи Адыгэ Республикэм икъэралыгъо учреждениехэм ямыхъурхэм;

2) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэмрэ Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ официальнэу къыдагъэкIыхэрэм;

3) Адыгэ Республикэм икъэралыгъо органхэм къыпалъэхэрэм;

4) Адыгэ Республикэм икъэралыгъо граждан къулыкъушIэхэм яудостоверениехэм;

5) Адыгэ Республикэм ишэпхъэ правовой актхэм къыдалъытэрэ нэмыкI чIыпIэхэм.

Мы статьям ия 3-рэ Iахь ия 6-рэ пункт зигугъу къышIырэ лъэхъанхэм Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо герб сэмэгумкIэ агъэуцу ыкIи муниципальнэ образованием итамыгъэ нахьи ар нахь цIыкIунэу щытэп.

Я 4-рэ шъхьэр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гимн

Я 8-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гимн

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гимнэу щытыр МэщбэшIэ Исхьакъ иусэрэ Тхьабысымэ Умар имэкъамэхэмрэ зылъэпсэ музыкальнэ-поэтическэ произведениер ары.

Я 9-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гимн къызэрэрагъаIорэр Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гимн мы Законым игуадзэхэу N 5-мрэ N 6-мрэ адиштэу къырагъаIо.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гимн оркестрэм, хорым, оркестрэмрэ хорымрэ зэхэтхэу е нэмыкI вокальнэ, инструментальнэ шIыкIэм тетэу къырагъэаIон алъэкIыщт. Мыщ дэжьым агъэфедэнхэ алъэкIыщт видеозаписым иамалхэр, джащ фэдэу теле-, радиотрансляцием иамалхэр.

Я 10-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гимн къызырагъаIорэр Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гимн Адыгэ Республикэм икъэралыгъо хабзэ иорганхэм торжественнэ ыкIи нэмыкI Iофтхьабзэхэр зыщызэхащэрэ лъэхъаным къырагъаIо:

1) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ агъаIэ зыхъукIэ;

2) Адыгэ Республикэм и Президент IэнатIэм Iухьэзэ присягэр къызихьырэ нэуж;

3) Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм изэхэсыгъохэр къызэIуахыхэ ыкIи зэфашIыжьыхэ зыхъукIэ;

4) Адыгэ Республикэм имэфэкI мафэхэм яхэгъэунэфыкIын фэгъэхьыгъэ торжественнэ зэIукIэхэр къызэIуахыхэ ыкIи зэфашIыжьыхэ зыхъукIэ;

5) саугъэтхэмрэ, нэпэеплъ тамыгъэхэмрэ къызэIуахыхэ зыхъукIэ;

6) къэралыгъо наградэхэр аратыхэ зыхъукIэ,

7) Адыгэ Республикэм изаконхэм ащыгъэнэфэгъэ нэмыкI лъэхъанхэу Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гимн шIокI имыIэу къызыщегъэIогъэн фаер.

Спорт зэнэкъокъухэр зэхащэхэ зыхъукIи Адыгэ Республикэм и Къэралыгъ огимн къырагъэIон алъэкIыщт.

Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо гимн цIыф жъугъэхэм апашъхьэ къызыщырагъаIокIэ, къекIолIагъэхэр щытэу едэIух, хъулъфыгъэхэм nalo ащыгъынэу щытэп.

Я 5-рэ шъхьэр. КIэух положениехэр

Я 11-рэ статьяр. Адыгэ Республикэм ишэпхъэ правовой актхэу джырэкIэ кIуачIэ зиIэхэр мы Законым диштэу гъэпсыгъэнхэм ехьылIагъ Мы Законым кIуачIэ иIэ зыщыхъурэ мафэм щыублагъэу кIуачIэ ямыIэжьэу лъытэгъэнэу:

1) Адыгэ Республикэм и Законэу N 2-р зытетэу "Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ ехьылIагъ" зыфиIоу 1992-рэ илъэсым гъэтхапэм и 24-м аштагъэм (Адыгэ Республикэм и Апшъэрэ Совет и Ведомостьхэр,  1992, N 1);

2) Адыгэ Республикэм и Апшъэрэ Совет иунашъоу N 15-р зытетэу "Адыгэ Республикэм и Законэу "Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо быракъ ехьылIагъ" зыфиIорэм кIуачIэ иIэ зэрэхъурэ шIыкIэм фэгъэхьыгъ" зыфиIоу 1992-рэ илъэсым гъэтхапэм и 24-м аштагъэм (Адыгэ Республикэм и Апшъэрэ Совет и Ведомостьхэр, 1992, N 1).

Адыгэ Республикэм и Президент ишэпхъэ правовой актхэр мы Законым диштэу ыгъэпсынхэу игъо фэлъэгъугъэнэу.

Я 12-рэ статьяр. Мы Законыр зыукъорэм пшъэдэкIыжьэу рагъэхьыщтыр Мы Законыр аукъозэ Адыгэ Республикэм икъэралыгъо тамыгъэхэр зыгъэфедэхэрэм Адыгэ Республикэм ихэбзэгъэуцугъэ къыдилъытэрэ пшъэдэкIыжьыр арагъэхьыщт.

Я 13-рэ статьяр. Мы Законым кIуачIэ иIэ зыхъурэр Официальнэу къызыхаутырэ мафэм щыублагъэу мы Законым кIуачIэ иIэ мэхъу.

Адыгэ Республикэм и Президентэу ТхьакIущынэ Аслъан

къ. Мыекъуапэ, мэкъуогъум и 7, 2007-рэ илъэс N 90